Του Ζανέττου Λουκά

Ο Ουκρανό-Εσθονός μαραθωνοδρόμος Roman Fosti, ένας αθλητής με σημαντική διεθνή πορεία και διακρίσεις σε κορυφαίους αγώνες, δίνει συνέντευξη και μοιράζεται τις δικές του εμπειρίες, προτάσεις και συμβουλές γύρω από το τρέξιμο, τον αγώνα Run for Autism 2026, αλλά και τη συνολική του αγωνιστική διαδρομή. Έχοντας συμμετάσχει σε Παγκόσμια Πρωταθλήματα, Ολυμπιακούς Αγώνες και κατακτήσει τη νίκη στον Μαραθώνιο του Ταλίν το 2018, ο Roman Fosti επιστρέφει σε έναν αγώνα που γνωρίζει καλά, καθώς είχε τρέξει και σε προηγούμενη διοργάνωση του Run for Autism, στέλνοντας το μήνυμα της στήριξης, της αλληλεγγύης και της δύναμης που μπορεί να προσφέρει ο αθλητισμός.

Γεννημένος στις 6 Ιουνίου 1983, ο Roman Fosti ξεκίνησε την καριέρα του κυρίως σε αγωνίσματα μεσαίων αποστάσεων, πριν στραφεί στον μαραθώνιο το 2013. Στο ενεργητικό του περιλαμβάνονται η 20ή θέση στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2015 στο Πεκίνο, η συμμετοχή στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 στο Ρίο ντε Τζανέιρο και το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2017 στο Λονδίνο. Μέσα από αυτή τη συνέντευξη, μιλά για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του, προσφέροντας πολύτιμες σκέψεις σε όσους αγαπούν το τρέξιμο και τον αθλητισμό με ουσία.

Ως πρώην αθλητής υψηλού επιπέδου που πλέον εργάζεστε ως προπονητής, πώς έχει επηρεάσει η προσωπική σας αγωνιστική εμπειρία τη φιλοσοφία σας στην προπόνηση;

Με έχει επηρεάσει πάρα πολύ, γιατί γνωρίζω από πρώτο χέρι τι λειτουργεί καλά και τι όχι, έχοντας περάσει ο ίδιος όλη αυτή τη διαδικασία. Πρώτα απ’ όλα, δεν πρέπει να αγωνίζεσαι πολύ συχνά. Χρειάζεται χρόνος για αποκατάσταση, για χτίσιμο της αερόβιας βάσης και για να ανανεώνεσαι πνευματικά. Είμαι κάθετα αντίθετος στη συμμετοχή σε αγώνες όταν κάποιος είναι άρρωστος, πνευματικά εξαντλημένος ή έχει τραυματισμό που τον ενοχλεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ξεκινήσατε την καριέρα σας κυρίως σε αγωνίσματα μεσαίων αποστάσεων πριν στραφείτε στον μαραθώνιο το 2013. Τι σας παρακίνησε σε αυτή την αλλαγή και πόσο απαιτητική ήταν σωματικά και ψυχολογικά;

Για να είμαι ειλικρινής, το 2012 δεν σκεφτόμουν ότι θα τρέξω σε υψηλό επίπεδο. Απλώς ήθελα να απολαμβάνω περισσότερο το τρέξιμο και το αίσθημα ευφορίας που προσφέρει. Μου άρεσε πολύ η ατμόσφαιρα των αγώνων δρόμου. Για μένα όλοι ήταν νικητές, σε αντίθεση με τον στίβο. Ήθελα επίσης να είμαι μέρος αυτής της εμπειρίας, γνωρίζοντας ότι κάθε χρόνο τρέχουν μαραθώνιοι άνθρωποι όσοι περίπου είναι και ο πληθυσμός της Εσθονίας, δηλαδή 1,3 εκατομμύρια.

Ένα ακόμη κίνητρο ήταν να αποδείξω στον εαυτό μου και στους γνωστούς μου ότι, ακόμη και με τη σωματοδομή μου, πολλοί δεν πίστευαν πως ένας αθλητής των 800 μέτρων μπορεί να τρέξει καλά μαραθώνιο, αυτό είναι εφικτό αν προπονείσαι έξυπνα και με στόχο. Ειλικρινά, η μετάβαση στις μεγαλύτερες αποστάσεις δεν μου φάνηκε δύσκολη, γιατί ήδη έκανα μεγάλο όγκο προπόνησης και ψυχολογικά ένιωθα δυνατός βλέποντας τη σταδιακή πρόοδο. Το μόνο που με φόβιζε ήταν τα πόδια μου και το ενδεχόμενο να «χτυπήσω τον τοίχο».

Αναλογιζόμενος το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2015 στο Πεκίνο, τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 στο Ρίο και το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2017 στο Λονδίνο, ποια στιγμή ξεχωρίζει περισσότερο και γιατί;

Η πιο έντονη στιγμή για μένα ήταν το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2015 στο Πεκίνο. Είχα προπονηθεί μόνος μου για τέσσερις εβδομάδες σε υψόμετρο στο Κιργιστάν. Μία εβδομάδα πριν τον αγώνα είχα περάσει εντερικό ιό και οι συνθήκες στο Πεκίνο ήταν εξαιρετικά δύσκολες, με θερμοκρασία πάνω από 30 βαθμούς και υγρασία 80 τοις εκατό. Παρ’ όλα αυτά, ήρθα στον αγώνα σε πολύ καλή φυσική κατάσταση και με δυνατή ψυχολογία. Κατάφερα να τερματίσω μπροστά από όλους τους Κενυάτες δρομείς, ανάμεσά τους και παγκόσμιους ρέκορντμαν, καθώς και από όλους τους Ιάπωνες, που θεωρούνται από τους κορυφαίους μαραθωνοδρόμους. Τερμάτισα μέσα στους 20 πρώτους και εξασφάλισα το εισιτήριο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Η νίκη σας στον Μαραθώνιο του Ταλίν το 2018 ήταν ένα σημαντικό ορόσημο. Τι σήμαινε για εσάς εκείνη τη στιγμή;

Ήταν η πρώτη μου νίκη σε μαραθώνιο, και μάλιστα στην πόλη όπου γεννήθηκα. Ήταν επίσης ο πρώτος αγώνας που είδε ο γιος μου τον πατέρα του να τρέχει. Τερμάτισα κρατώντας την εσθονική σημαία και εκείνη τη χρονιά η Εσθονία γιόρταζε τα 100 χρόνια ανεξαρτησίας της. Ήταν μια βαθιά συναισθηματική στιγμή.

Το τρέξιμο μαραθωνίου σε επίπεδο ελίτ απαιτεί τεράστια πειθαρχία και αντοχή. Ποιες ήταν οι βασικές αρχές που καθοδηγούσαν την προπόνησή σας στα καλύτερα χρόνια της καριέρας σας;

Στην κορύφωσή μου όλα βασίζονταν στη συνέπεια και στον σεβασμό της διαδικασίας. Έμαθα νωρίς ότι δεν υπάρχουν συντομεύσεις στον μαραθώνιο. Τα πραγματικά κέρδη έρχονται όταν εμφανίζεσαι καθημερινά, ακόμη και όταν το κίνητρο είναι χαμηλό ή η πρόοδος αργή.

Κύρια αρχή ήταν να ακούω το σώμα μου. Η ένταση είναι σημαντική, αλλά εξίσου σημαντικό είναι να ξέρεις πότε πρέπει να κάνεις πίσω. Η υγεία ήταν πάντα πιο σημαντική από οποιαδήποτε προπόνηση. Έδινα μεγάλη έμφαση στην αποκατάσταση, στον ύπνο και στην ισορροπία. Κάθε προπόνηση είχε σκοπό και στόχο, και παρέμενα προσηλωμένος στους μακροπρόθεσμους στόχους.

Πώς προσεγγίζετε σήμερα την ισορροπία ανάμεσα στην απόδοση, τη μακροχρόνια εξέλιξη και τη συνολική ευεξία των αθλητών σας;

Για μένα αυτά τα τρία στοιχεία είναι αλληλένδετα. Τα βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα δεν έχουν αξία αν έρχονται εις βάρος της υγείας ή της ψυχολογίας του αθλητή. Ξεκινώ πάντα κατανοώντας το άτομο, το υπόβαθρό του, το άγχος, τους τραυματισμούς και τη ζωή του εκτός αθλητισμού.

Η απόδοση βελτιώνεται όταν η προπόνηση είναι βιώσιμη. Αυτό σημαίνει σωστή διαχείριση φόρτου, σταδιακή πρόοδο και σεβασμό στην αποκατάσταση. Η ξεκούραση δεν είναι αδυναμία αλλά βασικό μέρος της προσαρμογής. Η μακροχρόνια εξέλιξη έρχεται με υπομονή, σωστή τεχνική, αποδοτική κίνηση και ισχυρή αερόβια βάση. Εξίσου σημαντική είναι και η ψυχική ευεξία, ώστε το τρέξιμο να παραμένει χαρά και όχι πίεση.

Τι συμβουλή θα δίνατε σε δρομείς που ονειρεύονται διεθνές επίπεδο αλλά βρίσκονται ακόμη στην αρχή της διαδρομής τους;

Να πιστεύουν στον εαυτό τους. Να έχουν όραμα και στόχους μετρήσιμους και ρεαλιστικούς ανά έτος. Να βρουν ομάδα για προπόνηση. Να θυμούνται ότι η πορεία δεν είναι ποτέ ευθεία, μοιάζει με το χρηματιστήριο, με ανόδους και πτώσεις. Η συνέπεια στην προπόνηση είναι το κλειδί, ακόμη και στις δύσκολες στιγμές. Προπόνηση, σωστή διατροφή, ύπνος και επανάληψη.

Στην κορύφωσή μου όλα βασίζονταν στη συνέπεια και στον σεβασμό της διαδικασίας. Έμαθα νωρίς ότι δεν υπάρχουν συντομεύσεις στον μαραθώνιο. Τα πραγματικά κέρδη έρχονται όταν εμφανίζεσαι καθημερινά, ακόμη και όταν το κίνητρο είναι χαμηλό ή η πρόοδος αργή.

Πώς αισθάνεστε που θα συμμετέχετε στο Run for Autism Half Marathon στην Αγία Νάπα στις 6 Απριλίου και τι σημαίνει αυτός ο αγώνας για εσάς;

Αυτή τη στιγμή έχω τραυματισμό στον αχίλλειο τένοντα, οπότε θα δούμε αν θα είμαι έτοιμος. Έτρεξα πριν από δύο χρόνια, όταν επισκέφθηκα για πρώτη φορά την Κύπρο. Κέρδισα τον αγώνα και ήταν μέρος της προετοιμασίας μου για τον Μαραθώνιο της Βοστώνης. Χαίρομαι πολύ που μπορώ να περάσω το μήνυμα ότι πρέπει να στηρίζουμε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες και να τρέχουμε γι’ αυτούς.

Τι συνεχίζει να σας εμπνέει σήμερα, τόσο ως προπονητή όσο και ως αθλητή ζωής;

Το όραμά μου είναι να ζήσω υγιή χρόνια και να τρέξω εκατό μαραθώνιους μέχρι να βγω στη σύνταξη. Θέλω να επισκέπτομαι νέες χώρες και να τρέχω εκεί, αυτό μου δίνει δύναμη να δουλεύω καθημερινά. Φυσικά, θέλω να είμαι καλό παράδειγμα για τα παιδιά μου.

Ως προπονητής με εμπνέει να βλέπω την πρόοδο κάθε αθλητή, να τους κάνω χαρούμενους και μέσα από τις ιστορίες τους να φέρνουμε περισσότερους ανθρώπους στον κόσμο του τρεξίματος.

Υστερόγραφο: μέχρι στιγμής έχω τρέξει 35 μαραθώνιους, απομένουν άλλοι 65, άρα έχουμε τουλάχιστον 30 χρόνια μπροστά μας. (Γέλια)

Ο Roman Fosti καταρρίπτει 9 μύθους για το τρέξιμο

«Κάνε αυτό που αγαπάς με πάθος, ειλικρίνεια και σεβασμό προς τους συναθλητές σου. Τίποτα δεν είναι αδύνατο. Αν κάνεις κάτι, κάν’ το με χαρά. Μην προσπαθείς να είσαι ο καλύτερος, αλλά να απολαμβάνεις αυτό που κάνεις. Τότε έρχονται και τα καλύτερα αποτελέσματα. Για μένα το τρέξιμο είναι τρόπος ζωής. Μου δίνει ενέργεια, μου επιτρέπει να είμαι μόνος με τις σκέψεις μου. Η εσωτερική παρακίνηση πρέπει να είναι δυνατή. Θέλω να είμαι σε καλή φυσική κατάσταση και να νιώθω ότι ελέγχω το σώμα μου. Για να το πετύχεις αυτό, χρειάζεται και μεγάλη ψυχική δύναμη», λέει ο Roman Fosti.

1. Μύθος ή αλήθεια; Πρέπει να κάνεις διατάσεις πριν και μετά το τρέξιμο

Αλήθεια.

Πριν την προπόνηση συνιστώνται δυναμικές διατάσεις διάρκειας 15 έως 30 δευτερολέπτων, καθώς και κυκλικές κινήσεις σε αστραγάλους, γόνατα και ισχία. Στόχος είναι να ζεσταθούν οι αρθρώσεις και να ενεργοποιηθεί η κυκλοφορία του αίματος. Η συνολική διάρκεια μπορεί να είναι 5 έως 10 λεπτά.

Μετά το τρέξιμο, πρέπει να γίνονται στατικές διατάσεις διάρκειας από 30 δευτερόλεπτα έως 2 λεπτά, με συνολικό χρόνο τουλάχιστον 15 λεπτά.

2. Μύθος ή αλήθεια; Πρέπει να τρως ζυμαρικά ή τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες πριν το τρέξιμο

Και αλήθεια και μύθος.

Εξαρτάται από τον στόχο της προπόνησης. Σε έντονη προπόνηση ή αγώνα, οι υδατάνθρακες προσφέρουν γρήγορη ενέργεια και είναι χρήσιμοι. Στην καθημερινή προπόνηση δεν χρειάζονται μεγάλες ποσότητες υδατανθράκων, αλλά μια ισορροπημένη διατροφή.

Πριν την προπόνηση προτιμώνται εύπεπτες τροφές και μετά την προπόνηση τρόφιμα πλούσια σε πρωτεΐνη. Πριν το τρέξιμο καλό είναι να αποφεύγονται τα γαλακτοκομικά, τα λιπαρά φαγητά και τα ανθρακούχα ποτά.

3. Μύθος ή αλήθεια; Πρέπει να πίνεις αθλητικό ποτό αντί για νερό

Μύθος

Το σώμα δεν πρέπει να συνηθίζει στα σάκχαρα και στα συμπληρώματα. Τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία λαμβάνονται από φρούτα και λαχανικά. Σε πολύ υψηλά φορτία μπορεί να χρειάζονται συμπληρώματα, αλλά για την καθημερινή άσκηση το νερό είναι απολύτως επαρκές. Ένα φρούτο, όπως μια μπανάνα, αρκεί μετά την προπόνηση. Το μεταλλικό νερό είναι επίσης καλή επιλογή λόγω των μετάλλων που περιέχει.

4. Μύθος ή αλήθεια; Πρέπει να τρέχεις λίγο κάθε μέρα

Μύθος

Το σώμα χρειάζεται ξεκούραση. Το καθημερινό τρέξιμο καταπονεί συνεχώς τους ίδιους μυς. Είναι προτιμότερο να υπάρχει ποικιλία στην άσκηση, όπως κολύμπι, γυμναστήριο ή αερόβια προπόνηση. Τουλάχιστον μία ημέρα την εβδομάδα πρέπει να είναι ημέρα ξεκούρασης. Η έλλειψη ανάπαυσης οδηγεί σε τραυματισμούς.

5. Μύθος ή αλήθεια; Οι δρομείς δεν χρειάζονται προπόνηση δύναμης

Μύθος

Στο τρέξιμο συμμετέχουν όλοι οι μύες. Ο κορμός σταθεροποιεί το σώμα και επηρεάζει άμεσα την τεχνική. Η προπόνηση δύναμης βοηθά στη βελτίωση της απόδοσης και στην πρόληψη τραυματισμών.

6. Μύθος ή αλήθεια; Στο κρύο πρέπει να ντυνόμαστε πολύ ζεστά

Και αλήθεια και μύθος.

Στο κρύο χρειάζεται πιο ζεστό ντύσιμο σε σχέση με το καλοκαίρι, αλλά όχι υπερβολικό. Η ένδυση σε στρώσεις είναι η σωστή επιλογή ώστε να αερίζεται το σώμα. Τα πολύ βαριά ρούχα προκαλούν υπερθέρμανση και μεγαλύτερη απώλεια υγρών. Καλύτερα λιγότερα ρούχα παρά περισσότερα.

7. Μύθος ή αλήθεια; Το τρέξιμο στην άσφαλτο είναι επιβλαβές

Μύθος

Με τα κατάλληλα παπούτσια, η άσφαλτος δεν είναι επιβλαβής. Έρευνες δείχνουν ότι οι μυϊκές καταπονήσεις δεν διαφέρουν σημαντικά από το τρέξιμο σε δασικά μονοπάτια. Το σώμα προσαρμόζεται στη σκληρή επιφάνεια. Ο ίδιος ο Roman Fosti τρέχει στην άσφαλτο εδώ και χρόνια χωρίς προβλήματα, πάντα βέβαια με σωστή τεχνική και ταχύτητα.

8. Το τρέξιμο καταστρέφει τα γόνατα

Μύθος

Με σωστή μυϊκή ενδυνάμωση και καλή τεχνική, οι τραυματισμοί στα γόνατα μπορούν να αποφευχθούν. Λάθος τεχνική σημαίνει αυξημένη καταπόνηση. Η προπόνηση δύναμης, οι διατάσεις και η σωστή τεχνική είναι τα τρία βασικά στοιχεία για υγιές τρέξιμο.

9. Μύθος ή αλήθεια; Μπορείς να αποκτήσεις κοιλιακούς μόνο με το τρέξιμο

Και αλήθεια και μύθος.

Το τρέξιμο καίει λίπος και βελτιώνει τη φυσική κατάσταση, αλλά από μόνο του δεν αρκεί για εμφανείς κοιλιακούς. Όλοι έχουμε κοιλιακούς, απλώς σε κάποιους καλύπτονται από λίπος. Η μυϊκή ενδυνάμωση είναι απαραίτητη για να φανούν.

5 πράγματα που δεν πρέπει να κάνεις όταν τρέχεις

1. Μην τρέχεις με πυρετό ή έντονο κρυολόγημα.
2. Μην καταναλώνεις βαριά φαγητά δύο ώρες πριν την προπόνηση.
3. Σε ζεστό καιρό μην τρέχεις χωρίς υγρά ή χρήματα για να αγοράσεις νερό. Να φοράς καπέλο στον ήλιο.
4. Μην προσπαθείς να αναπληρώσεις προπόνηση που έχασες κάνοντας διπλή προπόνηση.
5. Μην αντιγράφεις προγράμματα άλλων ή από το διαδίκτυο, γιατί μπορεί να μην σου ταιριάζουν.

5 συμβουλές που αξίζει να θυμάσαι

1. Να τρέχεις σε ρυθμό που σου επιτρέπει να μιλάς χωρίς να λαχανιάζεις. Το 80 τοις εκατό της εβδομαδιαίας προπόνησης πρέπει να είναι αερόβιο.
2. Να τρέχεις σε διαφορετικά τερέν, όπως πάρκα και δάση, και να συνδυάζεις με γενική φυσική κατάσταση τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα.
3. Να θέτεις μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους. Στην αντοχή η πρόοδος έρχεται βήμα βήμα.
4. Να επισκέπτεσαι αθλητικό γιατρό μία φορά τον χρόνο. Αν νιώθεις κόπωση για μεγάλο διάστημα, κάνε εξετάσεις αίματος.
5. Αν μπορείς, να προπονείσαι με παρέα ή ομάδα. Η προπόνηση γίνεται πιο ευχάριστη και αποδοτική. Μην εγκαταλείπεις στις στιγμές αδυναμίας.

Ο Τζάκι Τσαν μεγάλωσε ως ένας ακόμα άτακτος πιτσιρικάς στα στενά του Χονγκ Κονγκ, που έγινε παγκόσμιος σταρ του κινηματογράφου. Όμως η πραγματική του ιστορία δεν ξεκινά με κόκκινους χαλίδες ή πολεμικές τέχνες. Ξεκινά από μια οικογένεια που έζησε σε απόλυτο μυστήριο.

Ο πατέρας του ήταν κατάσκοπος. Η μητέρα του, λαθρέμπορος οπίου. Και όλα αυτά, τα έμαθε μόλις στα 40 του. Όχι από κάποιο αρχείο, αλλά από τα χείλη του ίδιου του πατέρα του, λίγο πριν πεθάνει.

Ο Τσαρλς Τσαν, γεννημένος ως Φανγκ Νταολόνγκ, πέρασε από τα χαρακώματα του κινεζικού εμφυλίου μέχρι τον υπόκοσμο της Σαγκάης. Έχοντας χάσει τους γονείς του από ιαπωνικούς βομβαρδισμούς, έγινε κατάσκοπος του Εθνικιστικού Κόμματος και είχε στο ενεργητικό του δύο απόπειρες δολοφονίας εις βάρος του. Άφησε πίσω του δύο παιδιά και μια καριέρα, για να κρυφτεί από τους κομμουνιστές, αλλάζοντας μέχρι και το όνομά του. Κάπου εκεί γνώρισε τη Λι-λι, τη γυναίκα που συνέλαβε για λαθρεμπόριο οπίου… και τελικά παντρεύτηκε.

Η μητέρα του Τζάκι είχε κι εκείνη τη δική της, σχεδόν κινηματογραφική διαδρομή

Μόνη μητέρα δύο κοριτσιών, χήρα από βομβαρδισμό, δούλεψε ως υπηρέτρια και “μαύρη” παίκτρια στη Σαγκάη, ενώ ήταν γνωστή στον υπόκοσμο ως «Τρίτη Αδελφή». Έμαθε μόνη της αγγλικά, κάπνιζε, έπινε και είχε έναν κόσμο γεμάτο μυστικά, τον οποίο έκρυβε από τον γιο της. Όταν ξαναβρέθηκαν στο Χονγκ Κονγκ με τον Τσαρλς, ζούσαν ως φτωχοί πρόσφυγες στα υπόγεια του γαλλικού προξενείου. Εκεί γεννήθηκε ο Τζάκι, το «κανόνι» που δεν μπορούσαν να κουμαντάρουν.

Όλα αυτά αποκαλύφθηκαν πλήρως στο ντοκιμαντέρ Traces of the Dragon, αλλά η σπίθα άναψε όταν ο πατέρας του, γερασμένος πλέον, του ψιθύρισε: «Έχω ένα μυστικό να σου πω». Αυτό το μυστικό, έβγαλε από τη σκιά μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων, που έζησε στην αφάνεια και την επιβίωση.

Μικρός, στάλθηκε σε αυστηρή σχολή δραματικής και πολεμικών τεχνών στην Κίνα γιατί οι γονείς του «δεν τον άντεχαν». Αλλά όσο ο ίδιος έφτιαχνε μια καριέρα με ακροβατικά, κασκαντεριλίκια και κωμικές μπουνιές, πίσω του κρυβόταν μια ιστορία που ξεπερνούσε κάθε σενάριο. Ούτε ήξερε ότι είχε δύο ετεροθαλή αδέρφια στην Κίνα, μέχρι το 1999. Ούτε ήξερε το πραγματικό του όνομα, που βάσει γενεαλογίας θα ήταν Φανγκ Σιλόνγκ, απόγονος του υπουργού Φανγκ Ξουανλίνγκ της δυναστείας Τανγκ.

Όλα αυτά αποκαλύφθηκαν πλήρως στο ντοκιμαντέρ

Όλα αυτά αποκαλύφθηκαν πλήρως στο ντοκιμαντέρ Traces of the Dragon, αλλά η σπίθα άναψε όταν ο πατέρας του, γερασμένος πλέον, του ψιθύρισε: «Έχω ένα μυστικό να σου πω». Αυτό το μυστικό, έβγαλε από τη σκιά μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων, που έζησε στην αφάνεια και την επιβίωση. Σήμερα, ο Τζάκι Τσαν –λίγο πριν επιστρέψει στο σύμπαν του Karate Kid– δεν κουβαλά απλώς έναν μύθο από τον κινηματογράφο. Κουβαλά ένα οικογενειακό έπος, τόσο παράδοξο, που ούτε το Χόλιγουντ δεν θα τολμούσε να γράψει.

Ο Γιώργος Κιαγιάς ασχολείται συστηματικά με το υποβρύχιο ψαροντούφεκο εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια. Για εκείνον, η θάλασσα δεν είναι απλώς ένα μέρος αναψυχής, αλλά ένας ολόκληρος τρόπος ζωής που συνδυάζει τη χαλάρωση, τη σωματική άσκηση και τη βαθιά σύνδεση με τη φύση.

Συνέντευξη στον Ζανέττο Λουκά

«Κάνω ψαροντούφεκο συστηματικά για πάνω από 30 χρόνια και είναι κάτι που αγαπώ βαθιά. Με χαλαρώνει, με αποσυνδέει από τη ρουτίνα και τον φόρτο της καθημερινότητας. Παράλληλα, γυμνάζει το σώμα και με κάθε σύλληψη προσφέρω στο σπίτι μια ποιοτική τροφή, υψηλής πρωτεϊνικής αξίας», αναφέρει.

Αν και τα τελευταία χρόνια έχει περιορίσει τις εξορμήσεις του, η αγάπη του για τη θάλασσα ξεκίνησε από πολύ μικρή ηλικία.

«Από παιδί θυμάμαι τον εαυτό μου με μια μάσκα να εξερευνώ τον βυθό. Έτσι γεννήθηκε αυτή η βαθιά αγάπη για τη θάλασσα και τον κόσμο της. Σιγά σιγά, με ένα μικρό ψαροντούφεκο –ένα αεροβόλο τότε– άρχισα να πιάνω τα πρώτα μικρά, αλλά στα δικά μου μάτια τεράστια, ψάρια. Μεγαλώνοντας, το ψαροντούφεκο έγινε κομμάτι της ζωής μου, από παιδί και έφηβος μέχρι σήμερα, που είμαι πια μεσήλικας. Δεν μπορώ να κάνω αλλιώς· είναι μέσα στο αίμα μου.»

Ο ίδιος έχει ζήσει εικόνες που δύσκολα περιγράφονται με λόγια:

«Έχω κυνηγήσει και πιάσει υπέροχα, μεγάλα ψάρια – αντιπροσωπευτικά του είδους τους. Έχω δει εικόνες βυθού αξέχαστες: ψάρια με βάρος σχεδόν ανθρώπινο να σχηματίζουν “τοίχους” γύρω μου. Εκεί συνειδητοποιείς ότι, ακόμα κι αν ο άνθρωπος σταματήσει να υπάρχει, αυτά θα συνεχίσουν τα ίδια ταξίδια τους, στα ίδια πόστα.»

Τα καλύτερα νερά της Κύπρου και οι στιγμές συγκίνησης

«Έχω βουτήξει σχεδόν σε όλη την Κύπρο», λέει. «Όμως το νότιο κομμάτι της ανατολικής πλευράς, μαζί με τη θαλάσσια περιοχή του Κόννου, μου χάρισε τις μεγαλύτερες ψαρευτικές συγκινήσεις. Εκεί έζησα τις πιο δυνατές στιγμές της θάλασσας.»

«Ο υποβρύχιος κόσμος είναι ευάλωτος, αλλά και απίστευτα προσαρμοστικός στην επιπολαιότητα του ανθρώπου. Η παρατήρηση του βυθού και η ενασχόληση με το ψαροντούφεκο συσσωρεύουν γνώση· και η γνώση αυτή οδηγεί στην αγάπη για τη θάλασσα και τα πλάσματά της — άρα και στην προστασία της. Αυτό είναι το μεγαλύτερο κέρδος που μπορεί να σου προσφέρει η θάλασσα.»

Ασφάλεια, εξοπλισμός και σεβασμός στη θάλασσα

Ο Γιώργος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα θέματα ασφάλειας και προετοιμασίας:

«Ο σωστός εξοπλισμός, τα μέτρα ασφαλείας, η καλή σωματική και ψυχολογική κατάσταση, αλλά και το να ψαρεύεις με άτομο ίσων ή μεγαλύτερων δυνατοτήτων από εσένα, είναι απαραίτητα στοιχεία για ένα επιτυχημένο και ασφαλές ψάρεμα. Η θάλασσα απαιτεί σεβασμό και πειθαρχία.»

Σημειώνει πως ακόμη και οι λεπτομέρειες έχουν σημασία:

«Η στολή πρέπει να είναι άνετη, ανάλογα με την εποχή. Η σημαδούρα, μεγάλη και ευδιάκριτη, ώστε να δηλώνει την παρουσία μας στα διερχόμενα σκάφη. Τα πέδιλα πρέπει να είναι μακριά και άνετα για πολύωρο κολύμπι, ενώ η μάσκα να εφαρμόζει σωστά. Ποτέ δεν πρέπει να βουτάμε με γεμάτο στομάχι, και η κατανάλωση αλκοόλ πρέπει να αποφεύγεται τουλάχιστον μία μέρα πριν. Η ξεκούραση μεταξύ των βουτιών είναι επίσης σημαντική — τουλάχιστον διπλάσιος χρόνος στην επιφάνεια από τον χρόνο βουτιάς — καθώς και η συνεχής ενυδάτωση, ειδικά το καλοκαίρι. Διαφορετικά, οι κράμπες και οι δυσκολίες εξίσωσης θα είναι συχνές. Και να μην ξεχνάμε: το ψαροντούφεκο είναι όπλο, και η χρήση του απαιτεί προσοχή.»

Η θάλασσα τότε και τώρα

Η φωνή του αλλάζει όταν μιλά για τις αλλαγές που έχει δει όλα αυτά τα χρόνια:

«Δυστυχώς, άλλες εικόνες και εμπειρίες βίωσα πριν 20-30 χρόνια και άλλες τώρα. Θυμάμαι τη θάλασσα γεμάτη ψάρια, ακόμη και σε μικρά και μεσαία βάθη. Με κάθε εξόρμηση, η φρίζα γέμιζε! Σήμερα, το θαλάσσιο περιβάλλον έχει αλλάξει. Η πίεση από όλους μας έχει μειώσει τα ιχθυοαποθέματα, και όσο κι αν θέλουμε, δύσκολα θα ανακάμψουν.»

Ωστόσο, δεν χάνει την ελπίδα του:

«Αν και το ψαροντούφεκο είναι η πιο επιλεκτική μορφή ψαρέματος, η γενική εικόνα στις θάλασσες μας δεν εμπνέει αισιοδοξία. Όμως, λύσεις υπάρχουν. Με τολμηρές αποφάσεις μπορούμε να αναστρέψουμε την κατάσταση — ή τουλάχιστον να προσπαθήσουμε. Θέλουμε να βλέπουν και να ψαρεύουν και τα δικά μας παιδιά, οι επόμενες γενιές ψαροτουφεκάδων.»

Ηθική, νομοθεσία και περιβαλλοντική ευθύνη

«Προϋπόθεση είναι ο σεβασμός στους νόμους περί αλιείας: η τήρησή τους, τα ελάχιστα και ανώτατα μεγέθη ψαριών, το κλείσιμο ζωνών με αλιευτική πίεση και το άνοιγμα άλλων περιοχών εναλλάξ. Χρειάζεται καλύτερη εποπτεία, αντιμετώπιση των παρανομιών και επιβολή αποτρεπτικών προστίμων.»

Κλείνοντας, ο Γιώργος στέλνει ένα μήνυμα σε όλους τους λάτρεις της θάλασσας:

«Ο υποβρύχιος κόσμος είναι ευάλωτος, αλλά και απίστευτα προσαρμοστικός στην επιπολαιότητα του ανθρώπου. Η παρατήρηση του βυθού και η ενασχόληση με το ψαροντούφεκο συσσωρεύουν γνώση· και η γνώση αυτή οδηγεί στην αγάπη για τη θάλασσα και τα πλάσματά της — άρα και στην προστασία της. Αυτό είναι το μεγαλύτερο κέρδος που μπορεί να σου προσφέρει η θάλασσα.»